Πρώτος Μεταξύ Ίσων

Σχόλια, Φλυαρίες…Εκ Βαθέων!

Η Γλώσσα των Αρχαίων Μακεδόνων

 

Η Γλώσσα των Μακεδόνων

Τί γλώσσα μιλούσαν αυτοί οι «Μακεδόνες»; Το ίδιο το όνομα τους είναι Ελληνικό και στην ρίζα και στην κατάληξη του. Κατά πάσα πιθανότητα σημαίνει «ορεσείβιοι», και μπορούμε να το συσχετίσουμε με Ελληνικές φυλετικές ονομασίες όπως «Ορέσται» και Ορείται», που σημαίνουν «άνθρωποι των βουνών». Η φημολογούμενη ως παλαιότερη μορφή «Μακέται» έχει την ίδια ρίζα, που σημαίνει «ψηλός», όπως στο Ελληνικό επίθετο μακεδνός ή το ουσιαστικό μακός. Η γενεαλογία των επωνύμων προγόνων, που καταγράφει ο Ησίοδος, είναι σχετική με το ζήτημα της Ελληνικής γλώσσας.

Πρώτα, ο Ησίοδος φέρει τον Μακεδόνα ως αδελφό του Μάγνητα και, καθώς γνωρίζουμε από επιγραφές ότι οι Μαγνήτες μιλούσαν την Αιολική διάλεκτο της Ελληνικής γλώσσας, έχουμε την προδιάθεση να υποθέσουμε ότι οι Μακεδόνες μιλούσαν την Αιολική διάλεκτο.

Δεύτερον, ο Ησίοδος έφερε τον Μακεδόνα και τον Μάγνητα ως πρώτα εξαδέλφια με τους τρεις γιους του Έλληνα —τον Δώρο, τον Ξούθο και τον Αίολο— που ήταν οι ιδρυτές των τριών διαλέκτων της Ελληνικής γλώσσας, δηλαδή της Δωρικής, της Ιωνικής και της Αιολικής. Ο Ησίοδος δεν θα είχε καταγράψει αυτήν την συγγένεια εάν δεν πίστευε, πιθανόν κατά τον έβδομο αιώνα, ότι οι Μακεδόνες ήταν Ελληνόφωνος λαός.

Το επόμενο στοιχείο προέρχεται από την Περσία. Στις αρχές του έκτου αιώνα, οι Πέρσες περιέγραφαν τους φόρου υποτελείς λαούς της Ευρωπαϊκής τους επαρχίας και ένας από τους λαούς αυτούς ήταν οι «γιάουνα τακαμπάρα», που σημαίνει «οι Έλληνες που φορούν καπέλλο». Στην επαρχία αυτή υπήρχαν Έλληνες από τις διάσπαρτες Ελληνικές πόλεις-κράτη, αλλά είχαν διαφορετικές καταγωγές και δεν είχαν ένα κοινό είδος καπέλλου ως διακριτικό τους στοιχείο. Οι Μακεδόνες όμως φορούσαν ένα καπέλλο που τους διέκρινε, την καυσία. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι οι Πέρσες θεωρούσαν τους Μακεδόνες ως Ελληνόφωνους.

Τέλος, κατά τον ύστερο πέμπτο αιώνα ένας Έλληνας ιστορικός, ο Ελλάνικος, επισκέφθηκε την Μακεδονία και τροποποίησε την γενεαλογία του Ησιόδου, κάνοντας τον Μακεδόνα όχι εξάδελφο αλλά γιο του Αιόλου, κατατάσσοντας έτσι ακλόνητα τον Μακεδόνα και τους απογόνους του στον Αιολικό κλάδο της Ελληνόφωνης οικογένειας.

Ο Ησίοδος, η Περσία και ο Ελλάνικος δεν είχαν κάποιο κίνητρο για να κάνουν ψευδείς δηλώσεις σχετικά με την γλώσσα των Μακεδόνων, οι οποίοι εκείνη την εποχή ήταν λαός ταπεινός και κάθε άλλο παρά ισχυρός. Οι μαρτυρίες τους, ανεξάρτητη η μία από την άλλη, πρέπει να γίνουν αποδεκτές χωρίς αμφισβητήσεις. Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι ερευνητές δεν έχουν την ίδια γνώμη. Αγνοούν ή αδυνατούν να αξιολογήσουν τα στοιχεία που παρέθεσα και αντ’ αυτών στρέφονται σε «Μακεδόνικες» λέξεις ή ονόματα ή/και σε φιλολογικές αναφορές. Οι φιλόλογοι μελέτησαν λέξεις που αναφέρονται σε αρχαία λεξικά ή γλωσσάρια ως «Μακεδόνικες», χωρίς όμως να καταλήξουν σε κάποιο συμπέρασμα. Και αυτό επειδή κάποιες από αυτές είναι καθαρά Ελληνικές και κάποιες καθαρά μη Ελληνικές. Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει: καθώς η Μακεδόνικη επικράτεια επεκτεινόταν, οι Μακεδόνες επικάλυπταν και ζούσαν μαζί με λαούς που μιλούσαν Ιλλυρικά, Παιονικά, Θρακικά κα Φρυγικά και ασφαλώς δανείστηκαν από αυτούς λέξεις που προκάλεσαν την περιέργεια των λεξικογράφων και των γλωσσαριογράφων. Κατά την γνώμη μου, οι φιλολογικές μελέτες δεν καταλήγουν σε κάποιο στερεό συμπέρασμα.

Οι πιο σημαντικές είναι οι τοπωνυμίες της αρχικής κοιτίδας των Μακεδόνων. Σχεδόν όλες είναι Ελληνικές: Πιερία, Λεβαία, Ηράκλειον, Δίον, Πέτρα, Λείβηθρον, Αιγές, Αιγύνιον, Ακήσαι, Ακησαμέναι- οι ποταμοί Ελικών, Αίσων, Λεύκων, Βάφυρας, Σάρδων, Ελπηός, Μίτυς- η Ασκουρίς λίμνη και η επαρχία Λάπαθος. Τα ονόματα των βουνών Όλυμπος και Τιτάριον πιθανόν να είναι προελληνικά- η τοπωνυμία Έδεσσα, η αρχαιότερη ονομασία της τοποθεσίας όπου ιδρύθηκαν οι Αιγές, καθώς και ο ποταμός της Ασκορδος, ήταν Φρυγικές. Οι θεότητες που λάτρευαν οι Μακεδόνες καθώς και τα ονόματα που έδιναν στους μήνες ήταν κυρίως Ελληνικά και δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία ότι δεν ήταν αποτέλεσμα μεταγενέστερων δανείων.

Κατά τους Έλληνες συγγραφείς πριν από την Ελληνιστική περίοδο, οι Μακεδόνες ήταν «βάρβαροι». Ο όρος αναφέρεται στον τρόπο που ζούσαν και στους θεσμούς τους, που ήταν θεσμοί ενός έθνους και όχι μιας πόλης-κράτους, και δεν αναφέρεται στην γλώσσα τους. Αυτό είναι κάτι που μπορούμε να το δούμε στην περίπτωση της Ηπείρου. Ο Θουκυδίδης αποκαλούσε τις εκεί φυλές «βαρβαρικές». Επιγραφές όμως που βρέθηκαν στην Ήπειρο έχουν αποδείξει πέρα από κάθε αμφιβολία ότι οι Ηπειρωτικές φυλές της εποχής του Θουκυδΐδη μιλούσαν Ελληνικά και χρησιμοποιούσαν Ελληνικά ονόματα. Τον επόμενο αιώνα, Ο όρος «βάρβαρος» ήταν μονάχα ένας από τους μειωτικούς χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιούσε ο Δημοσθένης κατά tου Φιλίππου του Μακεδόνα.

Σε αποσπάσματα που αναφέρονται στους Μακεδόνες στρατιώτες του Μεγάλου Αλεξάνδρου και των πρώτων διαδόχων του γίνεται μνεία μιας Μακεδόνικης διαλέκτου, σαν αυτή που πιθανόν να μιλούσαν στην αρχική Μακεδονική κοιτίδα. Σε ένα τέτοιο περιστατικό ο Αλέξανδρος «κάλεσε τους φρουρούς του Μακεδονιστί, καθώς αυτό [δηλαδή, η χρήση της Μακεδόνικης] ήταν ένδειξη (ούμβολον) ότι υπήρχε σοβαρή αναταραχή». Υπό κανονικές συνθήκες ο Αλέξανδρος και οι στρατιώτες του μιλούσαν την κοινή Ελληνική, και αυτή ήταν η γλώσσα που διδάσκονταν οι Πέρσες που πολεμούσαν στο πλευρό των Μακεδόνων. Η εντολή του Αλεξάνδρου Μακεόονιστί ήταν λοιπόν μοναδική, καθώς όλες οι άλλες εντολές δίνονταν στην κοινή. Μπορεί να εξηγηθεί ικανοποιητικά ως εντολή που δόθηκε σε ευρεία διάλεκτο, όπως σε ένα Σκωτικό σύνταγμα ένας Σκώτος αξιωματικός που συνήθως μιλάει την καθομιλουμένη Αγγλική μπορεί να δώσει μία εντολή για κάποιο συγκεκριμένο σκοπό σε ευρεία Σκωτική διάλεκτο.

Η χρήση αυτής της διαλέκτου ανάμεσα τους ήταν χαρακτηριστικό των Μακεδόνων στρατιωτών του Βασιλικού Στρατού (και όχι των αξιωματικών τους). Αυτό το σημείο φαίνεται καθαρά στην —όχι καθεαυτή αξιόπιστη— αναφορά της δίκης ενός Μακεδόνα αξιωματικού ενώπιον μιας Συνέλευσης Μακεδόνων, κατά την οποία ο αξιωματικός (ο Φιλώτας) έγινε αντικείμενο χλευασμών επειδή δεν χρησιμοποιούσε την διάλεκτο. Το 321, όταν ένας μη Μακεδόνας στρατηγός, ο Ευμενής, θέλησε να έλθει σε επαφή με μια εχθρική ομάδα Μακεδόνων πεζικάριων, έστειλε έναν Μακεδόνα να τους μιλήσει στην Μακεδόνικη διάλεκτο, ώστε να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους. Κατόπιν, αυτοί και άλλοι Μακεδόνες στρατιώτες που υπηρετούσαν τον Ευμένη, του εξέφρασαν την αγάπη τονς ζητωκραυγάζοντας τον Μακεδονιστί«. Από εκείνη τη στιγμή, τον θεωρούσαν δικό τους. Όπως παρατήρησε ο Κούρτιος, «ούτε ένας άνδρας ανάμεσα στους Μακεδόνες θα μπορούσε να αποχωριστεί από μία κουκκίδα των εθίμων των προγόνων του». Η χρήση αυτής της διαλέκτου ήταν ένας τρόπος για να εκφράσουν οι Μακεδόνες τον ξεχωριστό τους χαρακτήρα από τον κόσμο που αντιπροσώπευαν οι Ελληνικές πόλεις-κράτη.

«Το Μακεδονικό κράτος» N.G.L Hammond σελ. 39-41

Advertisements

Δεκέμβριος 27, 2006 - Posted by | Ιστορία

4 Σχόλια »

  1. Βέβαια, δες και αυτό:

    η «Μακεδονική»: γλωσσολογία και πολιτική

    Σχόλιο από Valentin | Ιανουαρίου 11, 2007 | Απάντηση

  2. Η γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων
    Ancient Macedonian language
    Της Ελισάβετ Κοσμετάτου

    (Η κυρία Ελισάβετ Κοσμετάτου είναι (2006) επίκουρη καθηγήτρια Κλασσικών Σπουδών στο Tulane University, στην Νέα Ορλεάνη της Λουιζιάνας των ΗΠΑ.)

    Date: Wed, 3 Jul 1996 20:21:14 +0200
    From: «Elizabeth kosmetatou»
    To: «Istoria mailing list»
    Subject: Makedoves kai Glwssa

    Οπως σας υποσχεθηκα απο καιρο, να και οι πληροφοριες περι της λεγομενης «μακεδονικης» γλωσσας τις οποιες κατορθωσα να συγκεντρωσω αφου μιλησα με διαφορους ειδικους και διαβασα διαφορα επιστημονικα αρθρα και συγγραμματα.

    Πριν αρχισω θα ηθελα να σας παραθεσω το ολον προβλημα. Οπως θα θυμαστε ισως τα μελη της λιστας Ιστορια, πριν απο μερικους μηνες λαβαμε καποιο forward που μας εκανε ο Στελιος καποιας συζητησης του με εναν Σκοπιανο για το γνωστο θεμα. Τοτε ενα απο τα μελη της λιστας, ονοματι Adrian Morton, μας εστειλε δυο συντομα και τελειως αστηρικτα με επιχειρηματα ή στοιχεια μηνυματα με τα οποια μας ελεγε οτι οι Μακεδονες ηταν βαρβαροι που κυβερνουνταν απο ελληνικη δυναστεια. Προσθεσε δε την κρυπτογραφικη προταση οτι «this was a good idea then, and it is a good idea now», της οποιας το νοημα ακομα μου διαφευγει εφοσον δεν θελησε ποτε να το διευκρινισει. Ο λογος που προβαλε ο Morton οτι οι Μακεδονες δεν ηταν Ελληνες ηταν οτι δεν υπηρχε τοτε χωρα με το ονομα Ελλας. Επιπλεον κατηγορησε αμεσα τους Σκοπιανους και εμμεσα τους Ελληνες οτι προσπαθουν αναισχυντα να χρησιμοποιησουν την αρχαια Μακεδονικη ιστορια για πολιτικους λογους. Κατι τετοιο, προσθεσε, δεν θα αρεσε στον ιδιο τον Αλεξανδρο.

    Επειδη θεωρησα και τα δυο μηνυματα προσβλητικα για τη νοημοσυνη οποιουδηποτε προσπαθει να κανει μια σοβαρη συζητηση και επειδη μου εχουνε πεταξει διαφοροι κατα καιρους αναλογα, κυριως ανθρωποι που δεν εχουν ιδεα απο αρχαιοτητα, μαθαινουνε απο τα ΜΜΕ μερικα πραγματα μεσες ακρες και βγαζουνε συμπερασματα, αποφασισα να απαντησω. Συνηθως δεν απανταω σε αστηρικτα μηνυματα οπως αυτο, αλλα θεωρησα οτι οταν καποιος μπαινει σε μια λιστα συζητησεων πρεπει να αναλογιστει και τις συνεπειες των πραξεων του. Εστειλα λοιπον ενα μηνυμα ρωτωντας τον Morton πως εξηγει ορισμενα αρχαιολογικα, φιλολογικα, νομισματικα, ιστορικα και επιγραφικα δεδομενα, με αρκετη ειρωνια ειναι η αληθεια. Ο Morton μου απαντησε οτι θεωρω τον εαυτο μου πνευματικα ανωτερο απο εκεινον και οτι ειμαι γενικως αγερωχη και «arrogant». Παρουσιασε τον εαυτο του ως πρωην καθηγητη (Πανεπιστημιου; ) στην Αμερικη, ειπε οτι εγραψε ενα βιβλιο για την Ολυμπιαδα, παραπονεθηκε οτι δεν εχει πια φοιτητες να του κανουν το background research (υποθετω πως εννοει οπως εγω) και τελικα προσπαθησε να αντικρουσει ενα ελαχιστο των επιχειρηματων μου με ασθενη δικα του. Ο,τι δεν καταλαβε απο το μηνυμα μου το θεωρησε «esoteric question» το οποιο αποσκοπουσε στο να επιδειξω εγω τις γνωσεις μου. Στο μηνυμα του αυτο απαντησα κι εγω δινοντας ακομα πιο πολλα στοιχεια. Ο Morton ποτε δεν πηρε μερος στη συζητηση που επακολουθησε.

    θα σταθω ομως σε ενα απο τα επιχειρηματα που προβαλε ο Morton το οποιο χρησιμοποιειται πολυ απο διαφορους «ιστορικους» οι οποιοι συνηθως δεν εχουν και μεγαλη ιδεα περι τινος μιλανε. Δυστυχως υπαρχουνε πολλοι τετοιοι. Θα συναντησετε δε πολλους στο μελλον που θα σας προβαλουν αυτο το επιχειρημα για να σας αποστομωσουνε οταν διαμαρτυρηθειτε για καποια δηλωση τους περι της εθνικοτητας των αρχαιων Μακεδονων. Πρεπει επισης να πω εδω οτι ο,τι εχω ποτε μου πει ή δημοσιευσει σχετικα με το αντικειμενο μου αποτελει πληροφορια ή συμπερασμα που αποκομισα με τον προσωπικο μου μοχθο διαβαζοντας πολυ και αποκτωντας παρα πολυ καλο background knowledge. Δεν εχω κανεναν φοιτητη να καθεται στη βιβλιοθηκη μαζευοντας μου υλικο. Το υλικο μου το μαζευω μονη μου.

    Το επιχειρημα που χρησιμοποιησε ο Morton ως αποδειξη του οτι οι αρχαιοι Μακεδονες δεν ηταν Ελληνες ειναι οτι υπαρχουν στοιχεια οτι μιλουσαν καποια μη ελληνικη γλωσσα, απο την οποια, λεει, εχουνε σωθει καμια εικοσαρια λεξεις. Εξεπλαγην οταν το ακουσα αυτο διοτι ποτε στη ζωη μου δεν ηξερα οτι βρεθηκε αρχαιο ντοκουμεντο στη Μακεδονια σε «ξενη γλωσσα». Και ειχα βεβαια πηγες για να μιλαω. Μερικες μερες μετα την ιστορια με το Morton, ελαβα ενα μηνυμα απο μια αρχαιολογικη λιστα (που θα παραμεινει ανωνυμη) οπου καποιος φιλολογος αυτη τη φορα που δεν ηταν ομως ειδικος στο θεμα, διατεινονταν τα ιδια σε ενα πολυ συντομο μηνυμα. Και παλι, δεν υπηρχε βιβλιογραφια ή οποιαδηποτε σημειωση που να δινει περισσοτερες πληροφοριες. Μετα απο μια συζητηση μου με ενα φιλο, ελαβα ενα forward απο ενα σκοπιανο website που κανει οργανωμενη προπαγανδα και το οποιο παρειχε «επιστημονικα», υποτιθεται, στοιχεια για τη μη ελληνικοτητα της αρχαιας Μακεδονιας. Φυσικα μιλησαν και για το θεμα της γλωσσας. Συγκεκριμενα δηλωσαν οτι οι αρχαιες πηγες αναφερουνε οτι οι στρατιωτες του Αλεξανδρου εστελναν συχνα γραμματα στις οικογενειες τους στη Μακεδονια στα «Μακεδονικα». Οτι υπαρχουνε 15.000 (αν θυμαμαι καλα) τετοια γραμματα και οτι οι Ελληνες αρχαιολογοι τα κρυβουνε και δεν τα δημοσιευουνε για να μη μαθει ο κοσμος, ταχα, την αληθεια. Οποιος εχει βεβαια λιγο μυαλο καταλαβαινει αμεσως οτι δεν ειναι δυνατο να ειναι αληθεια ολα αυτα. Τι γραμματα ειναι αυτα; Επιγραφες; Διατεινονται λοιπον οτι οι στρατιωτες σκαλισαν σε κοτρωνες εκατονταδων κιλων τα γραμματα τους στα «Μακεδονικα» και τα φορτωσαν σε γαιδαρο ή ταχυδρομο να τα παει στη Μακεδονια; Διοτι βεβαια αν ητανε γραμμενα σε περγαμηνη ή παπυρο, που συνηθως χρησιμοποιουνταν, τοτε ειναι αδυνατον να σωθηκαν τοσα γραμματα μεχρι τις μερες μου. Η προστυχια τους δεν εγκειται εκει ομως. Εγκειται στο γεγονος οτι ισχυριζονται οτι ο Οικονομιδης, ενας Ελληνας επιγραφικος που πεθανε προσφατα, επροκειτο να τα δημοσιευσει και υπαινισσονται εμμεσως, πλην σαφως, οτι το Κεντρο Ελληνο-Ρωμαϊκης Αρχαιοτητας του Εθνικου Κεντρου Ερευνων της Ελλαδας τον δολοφονησε! Γνωριζα προσωπικα το διευθυντη του Κεντρου αυτου, τον κορυφαιο επιγραφικο Μιλτιαδη Χατζοπουλο και εχω αηδιασει με αυτη τη συμπεριφορα τους. Διοτι δεν υπαρχει πιο τιμιος ανθρωπος στη δουλεια του. Και εχει κανει πολλα για τη δημοσιευση επιγραφων της Μακεδονιας σε corpora. Μαλιστα προκειται να βγαλει και CD Rom με ολες τις επιγραφες.

    Δυστυχως δε θυμαμαι αυτη τη στιγμη το URL του web site αυτου, αλλα θα το βρω στο σπιτι και θα σας το στειλω. Αποφασισα ομως να σας στειλω μια περιληψη των δικων μου ευρηματων στη διεθνη βιβλιογραφια και τις αρχαιες πηγες.

    Καταρχην συμβουλευτηκα τους ανθρωπους που δουλευουνε στο Packard Project για τις ελληνικες επιγραφες (το λεγομενο Project Ibycus για το οποιο σας εχω μιλησει στο παρελθον). Το τελευταιο τους CD Rom περιλαμβανει ολες τις γνωστες δημοσιευμενες Μακεδονικες επιγραφες. Λοιπον, εχουνε διυλισει τον κωνωπα ερευνητικως και πουθενα δεν βρηκανε επιγραφες που να βρεθηκαν στη Μακεδονια και να ειναι γραμμενες σε γλωσσα αλλη απο την ελληνικη ή τη λατινικη (για τη ρωμαϊκη περιοδο βεβαια). Και εχουν ψαξει απο οτι ξερω θετικα και ΟΛΕΣ τις σκοπιανες εκδοσεις επιγραφων που βρεθηκαν εκει περα. Αλλα παρεμενε το θεμα των επιστημονων που διατεινονταν οτι εχουνε σωθει λεξεις στα αρχαια «Μακεδονικα».

    Καταρχην, το site των σκοπιανων εχει ορισμενες λεξεις που υποστηριζουνε οτι ειναι μακεδονικες και που περασαν στα ελληνικα. Μεχρι και τη λεξη «κεφαλη» εχουνε! Φυσικα ολες αυτες οι λεξεις οχι μονο ειναι ελληνικες, αλλα μαρτυρουνται ηδη στον Ομηρο και πιο πριν (Γραμμικη Β). Οι υπολοιπες λεξεις που παραθετουν στα «μακεδονικα» ειναι σλαβικες και δεν μαρτυρουνται φυσικα στην αρχαιοτητα. Ποιες αλλες λεξεις υπαρχουνε ομως που υποτιθεται οτι εχουνε πεισει καποιους απο τους σοβαρους μελετητες; Και πού εχουνε βρεθει;

    Η πρωιμοτερη εμφανιση του ονοματος Μακεδονια/Μακεδονας χρονολογειται στα 700 π.Χ. και αναφερεται απο τον Ησιοδο στο αποσπασματικα σωσμενο εργο του «Ηοίαι» ή «Καταλογος Γυναικων». Το εργο αυτο ειναι καταλογος μυθολογικων θνητων γυναικων που πηγαν με θεους και γεννησαν ηρωες. Συγκεκριμενα, ο Ησιοδος αναφερεται στη μυθικη Θυια, κορη του Δευκαλιωνα που την ερωτευτηκε ο Διας, γινανε τα γνωστα και κανανε μαζι δυο γιους, τον Μαγνητα και το Μακεδονα. Ο μεν Μαγνητας εγινε, παντα κατα τον Ησιοδο, πατριαρχης των Μαγνητων που ζουσαν στην Πιερια, ενω ο Μακεδονας εγινε ο γεναρχης των Μακεδονων που ζουσανε στην περιοχη του Ολυμπου. Αυτα για οσους λενε «Μα οι Μακεδονες αναφερονται για πρωτη φορα τον 5ο αιωνα π.Χ.!» Ειναι λαθος. Τωρα γιατι η ελληνικη μυθολογια συμπεριλαμβανει τους Μακεδονες; Διοτι βεβαιως υπηρχανε (καλα, αυτο εχει επιβεβαιωθει και αρχαιολογικα) και επιπλεον τους συμπεριλαμβανει ως Ελληνες. Ο Δευκαλιων, μυθικος γεναρχης των Ελληνων, ειχε δυο παιδια: Τον Ελληνα που ηταν πατερας του Δωρου, του Ξουθου και του Αιολου, και την Θυια που ηταν μητερα του Μαγνητα και του Μακεδονα. Επισης ο Ξουθος ειναι ο γεναρχης των Ιωνων, εφοσον ηταν ο πατερας ή ο θετος πατερας του Ιωνα (αν ακολουθησουμε την παραλλαγη που τον θελει γιο του Απολλωνα). Ο Δευκαλιων λοιπον ειναι ο προγονος των ελληνοφωνων φυλων που μιλανε τις παρακατω διαλεκτους: δωρικη, ιωνικη, αιολικη, μαγνησια και μακεδονικη. Οι πρωτες τρεις ανηκουν συνηθως σε μια ομαδα και ειναι πιο κοντα η μια με την αλλη, ενω οι αλλες δυο εξελιχτηκαν παραλληλα και ανηκουν σε μια δευτερη ομαδα. Απο την αλλη μερια αυτα που γραφω εχουν αποδειχτει απο σωζομενες επιγραφες και απο τις αρχαιες πηγες.

    Οι Μακεδονες αναφερονται ομως και σε αλλους μυθους. Συμφωνα με τον Ελλανικο, ιστορικο του 5ου αιωνα π.Χ. (Felix Jacoby, «Die Fragmenten der Griechischen Historiker», 4 F 74), ο οποιος επισκεφτηκε τη Μακεδονικη αυλη κατα το δευτερο μισο του ιδιου αιωνα, ο Μακεδων ηταν γιος του Αιολου. Ο μυθος αυτος ισως υποδηλωνει οτι η Μακεδονικη διαλεκτος ηταν συνδεμενη με την αιολικη. Φυσικα ο Ελλανικος δεν ηταν ο μονος Ελληνας απο το νοτο που ηρθε σε επαφη με τους Μακεδονες. Ηδη κατα τον 7ο και 6ο αιωνα π.Χ. ειχαν ιδρυθει οι παρακατω αποικιες στα παραλια του Θερμαϊκου κολπου: η Πυδνα και η Μεθωνη κατω απο τον Ολυμπο και η Δικαια, Ποτιδαια, η Σανη και η Μηνδη κατα μηκος του ιδιου κολπου. Αν κανεις ετοιμαστει να πει οτι φυσικα τοτε οι μη Ελληνες Μακεδονες εμαθαν ελληνικα απο τους Ελληνες αποικους κανει λαθος διοτι οι Ελληνες αποικοι δεν μιλουσανε αιολικα αλλα δωρικα ή ιωνικα.

    Και ο Ηροδοτος (7.127.1, 7.131) και ο Θουκυδιδης (2.99.3-5) αναφερουνε οτι οι Μακεδονες ανεβηκαν προς τα πανω απο την Πιερια, Βοττία, Αλμοπια και Εορδαια και οτι αρχικα ζουσανε γυρω απο τον Ολυμπο και ηταν «παιδια του Δια» εφοσον ζουσαν γυρω απο το σπιτι του. Για την ελληνικοτητα των αρχαιων Μακεδονων φυσικα συνηγορει και το γεγονος οτι ο Ηροδοτος αναφερει οτι οι Περσες χρησιμοποιησαν Μακεδονες και οχι Θρακες στην εκστρατεια τους κατα της Ελλαδας το 480 π.Χ. Φυσικα οι Μακεδονες γνωριζοντας τη γλωσσα εκαναν τη μεταφραση για τους Περσες ωστε να συνεννοηθουνε με τους Βοιωτους (Ηροδοτος, 8.34). Το χωριο του Ηροδοτου το οποιο αναφερεται στην επισκεψη του Αλεξανδρου Ι στους Ελληνες στη Σαλαμινα για να τους προειδοποιησει για την ελευση των Περσων το ξερετε. Ο ανθρωπος λεει καθαρα οτι δεν αντεχει να βλεπει Ελληνες, δικους του ανθρωπους να ειναι υποταγμενοι στους Περσες.

    Μπορει να υπηρξε ενσταση που αναφερει ο Ηροδοτος σχετικα με τη συμμετοχη του Αλεξανδρου Ι στους Ολυμπιακους, αλλα τελικα εγινε δεκτος και υπαρχουν ενδειξεις οτι Μακεδονες βασιλεις επαιρναν μερος σε Πανελληνιους και αλλους ελληνικους αγωνες οπου επρεπε να ειναι οι συμμετεχοντες Ελληνες. Συγκεκριμενα, εχει βρεθει χαλκινος ενεπιγραφος τριποδας, επαθλο απο τους αγωνες της Ηρας στο Αργος στον «Ταφο του Φιλιππου» στη Βεργινα. Επιπλεον, το 371 π.Χ., σε εποχη που οι Μακεδονες δεν ηταν ακομα τιποτα σπουδαιο, παντα κατα τους υπολοιπους Ελληνες, ο βασιλιας τους Αμυντας, πατερας του Φιλιππου, ελαβε μερος στο Πανελληνιο συνεδριο που εγινε στη Σπαρτη και ψηφισε σχετικα με την τυχη της Αμφιπολης. Ψηφο ειχανε μονο οι Ελληνες (Αισχινης, 2.32).

    Αλλη αποδειξη θελετε; Ολες οι επιγραφες που εχουνε βρεθει μεχρι σημερα επι Μακεδονικου εδαφους, στην Ελλαδα αλλα και στα εδαφη της αρχαιας Μακεδονιας που βρισκονται στα σημερινα Σκοπια, ειναι στα ελληνικα (εκτος απο λατινικες της ρωμαϊκης εποχης οπως ειναι επομενο αλλωστε). Απο τις πιο σημαντικες απο αυτες ειναι οι επιτυμβιες επιγραφες που ανακαλυψε ο Ανδρονικος στη Βεργινα και που χρονολογουνται στα μεσα του 4ου αιωνα π.Χ. Ολα τα 75 ονοματα των νεκρων ειναι ελληνικα καθως και αυτα των πατεραδων τους που ασφαλως γεννηθηκαν κατα τον υστερο 5ο αιωνα π.Χ. Και φυσικα εχουμε τον ερμο τον Ευριπιδη που πηγε και κουβαληθηκε στη Μακεδονια το 408 π.Χ. και εγραψε τεσσερα εργα για τους Μακεδονες: τον «Αρχελαο» (για τις αργειες ριζες της Μακεδονικης δυναστειας των Αργεαδων), τις «Βακχες», την «Ιφιγενεια εν Αυλιδι» και αλλο ενα που μου διαφευγει αυτη τη στιγμη. Και μαντεψτε: ναι, ειναι ολες γραμμενες στα ελληνικα και τις ειδανε στο θεατρο οι Μακεδονες. Και ξερετε φυσικα οτι ολος ο κοσμος πηγαινε στο θεατρο στην αρχαια Ελλαδα, οχι μονο η ελίτ. Αφηστε να μην πιασω τωρα και τα αρχιτεκτονικα και τα κεραμεικα της Μακεδονιας και δεν τελειωσουμε ποτε. Διοτι βεβαια ειναι ελληνικου στυλ.

    Ενα απο τα επιχειρηματα που συνηθως χρησιμοποιουνται απο εκεινους που υποστηριζουνε οτι οι Μακεδονες δεν μιλουσανε ελληνικα ειναι η αναφορα στις πηγες της εκφρασης οτι καποιος μιλουσε με «μακεδονικη φωνη». Αν ανοιξετε το λεξικο της αρχαιας ελληνικης του Liddell-Scott και κανετε και ενα search στο CD Rom του Thesaurus Linguae Graecae (το corpus ολων των αρχαιων συγγραφεων) θα δειτε οτι η λεξη φωνη σημαινει συνηθως τη διαλεκτο. Υπαρχουν και χωρια που μιλανε για «πελοποννησιακη φωνη». Φυσικα δεν εχει ερθει ακομα κανενας να πει οτι οι Πελοποννησιοι δεν μιλουσανε ελληνικα. Δουλεια πανω στο θεμα εχει κανει καποιος Ηλιας Καπετανοπουλος στην Αμερικη, ο οποιος και παρουσιασε ενα paper στο συνεδριο του American Philological Association που εγινε στην Atlanta το 1994 (ημουν εκει και εχω abstract απο το paper του). Το κακο ηταν οτι δεν τον αντιπαραθεσαν με τον Borza που μιλουσε για τη μη ελληνικοτητα της «μακεδονικης» γλωσσας στο ιδιο συνεδριο. Μιλουσαν σε διαφορετικα sessions και το βρισκω περιεργο.

    Περισσοτερα για το θεμα θα βρειτε στο πολυ ενδιαφερον αρθρο του κορυφαιου Αγγλου ιστορικου N.G.L. Hammond, «Literary Evidence for Macedonian Speech», στο περιοδικό «Historia» 43 (1994), p. 137-142.

    Πού ειναι λοιπον οι «καμμια εικοσαρια μακεδονικες λεξεις» που αναφερουνε μερικοι; Υστερορωμαϊκοι και Βυζαντινοι συγγραφεις οπως ο Ησυχιος και ο Αμεριας αναφερουν μερικες λεξεις (κυριως σε λεξικα τους) που χρησιμοποιουνταν απο τους Μακεδονες. Δεν λενε οτι ειναι «μακεδονικες» ως προς τη γλωσσα, αλλα ιδιωματικες εκφρασεις που χρησιμοποιουνταν στη Μακεδονια. Πολλοι φιλολογοι εχουν ανακαλυψει ελληνικες ριζες για τις περισσοτερες απο αυτες τις λεξεις που εξελιχτηκαν παραλληλα, αλλα διαφορετικα, απο τις ιδιες λεξεις που χρησιμοποιουνταν στο νοτο. Λεξεις που αναφερονται ειναι π.χ. «σαυδοι» αντι Σιληνοι (=ακολουθοι του Διονυσου) που συνδεεται ετυμολογικα με το επιθετο του Διονυσου Σαβαζιου που χρησιμοποιειται απο τους Αθηναιους. Ειναι περιεργο μαλιστα ποσες απο αυτες τις «καμμια εικοσαρια λεξεις» κανουν μπαμ απο μακρυα μολις τις δει κανεις οτι εχουνε ελληνικη ριζα. Αλλες λεξεις εχουνε φρυγικη ριζα, οπως η λεξη «αβαγνα» που χρησιμοποιουνταν για τα τριανταφυλλα. Αλλά ξενες λεξεις δανειστηκαν οι Ελληνες απο τη Μυκηναϊκη εποχη μεχρι σημερα οπως εχει αποδειχτει.

    Για βιβλιογραφια πανω στο θεμα θα σας παραπεμψω και παλι στον Hammond και συγκεκριμενα στο σημαντικοτατο εργο του «A History of Macedonia», Volumes I and II, Oxford, 1972-1979 (with G.T. Griffith).

    Αυτα λοιπον τα περιεργα περι «μακεδονικων» λεξεων που μυστηριωδως δεν χαραχθηκαν πανω σε πετρα αλλα «μας κρυβονται».

    Να ειστε καλα,

    Λιζα

    Σχόλιο από ΜΑΚΕΔΝΟΣ | Δεκέμβριος 20, 2007 | Απάντηση

  3. Ακόμη ένα άρθρο. Τα αρχαιολογικά ευρήματα μιλούν και λέγουν την αλήθεια.

    Η γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων· νέα στοιχεία από την Πέλλα

    Ιωάννης Μ. Ακαμάτης

    Για μεγάλο χρονικό διάστημα η γλώσσα που μιλούσε ο λαός των Μακεδόνων υπήρξε αντικείμενο συζητήσεων και διαφορετικών προσεγγίσεων. Από μερικούς μάλιστα ερευνητές, τον αμερικανό καθηγητή BORZA και τους μαθητές του, θεωρήθηκε πως το σύνολο των ελληνικών επιγραφών που βρέθηκε στη μεγάλη Τούμπα της Βεργίνας ανήκουν στους συγγενείς των βασιλέων, αφού οι τάφοι είναι βασιλικοί. Η γλώσσα τους λένε είναι φυσικό να είναι η ελληνική αφού οι ίδιοι μελετητές υποστηρίζουν πως η βασιλική οικογένεια και η ανώτατη τάξη μόνο είχαν εξελληνιστεί. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Είναι προφανές πως το επιχείρημα αυτό θα κατέπιπτε αν είχαμε ελληνικά κείμενα που ανήκουν στους κοινούς ανθρώπους και χρονολογούνται πριν από τα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου και της κοινής ελληνικής, ας πούμε πριν από τα μέσα του 4ου αι. π.Χ.

    Το πρώιμο νεκροταφείο της Αγοράς της Πέλλας μας έδωσε τα πιο σημαντικά ευρήματα. Από το τέλος του 5ου αι. π.Χ. προέρχεται η επιτύμβια στήλη του Ξάνθου. Ενός φτωχού σχετικά παιδιού. Για να γίνει η μικρή στήλη ξαναχρησιμοποιήθηκε ένα κομμάτι μάρμαρο. Η επιγραφή στη στήλη γράφει: ΞΑΝΘΟΣ/ΔΗΜΗΤΡΙΟ/Υ ΚΑΙ ΑΜΑ/ΔΙΚΑΣ ΥΙΟΣ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει εδώ το μητρωνυμικό Αμαδίκα. Το όνομα αυτό φαίνεται πως προέρχεται από τη ρίζα αμ- από όπου και το ομηρικό ρήμα αμά-ω (αρχ=θερίζω) και τη μακεδονική κατάληξη -δίκα, θυμηθείτε το όνομα Ευρυδίκα. Παρατηρείστε τον κανονικό σχηματισμό της μακεδονικής κατάληξης σε α αντί η. Τα πρόσφατα μάλιστα ευρήματα από τη Βεργίνα μας έδωσαν τρεις φορές το όνομα της μητέρας του Φιλίππου ως Ευρυδίκας και όχι Ευρυδίκης. Ετσι ενώ τα παραδείγματα πριν από μερικά χρόνια ήταν λιγοστά σήμερα καθημερινά αυξάνονται με τις ανακαλύψεις της αρχαιολογικής σκαπάνης. ας δείχνω μάλιστα εδώ δύο ευρήματα από το νεκροταφείο της Πέλλας, βγαλμένα από το χώμα πρόσφατα. Πρόκειται για χρυσά φύλλα με την ταυτότητα των νεκρών. Στο ένα φύλλο καταγράφεται το όνομα Ηγησίσκα, αντί του Ηγησίσκη, από το ρήμα ηγούμαι. Σας αναφέρω ακόμα πως η νεκρή ήταν ένα μικρό κορίτσι, έτσι είναι -ίσκη=Ηγησίσκη. Στο άλλο καταγράφεται το όνομα Φιλοξένα.

    ‘Αλλο ένα εύρημα από το νεκροταφείο της περιοχής της Αγοράς ανήκει σε ένα ενεπίγραφο μολύβδινο έλασμα, ένα κατάδεσμο, όπως έλεγαν οι αρχαίοι. Είναι ένα σημαντικότατο απόκτημα της αρχαιολογικής έρευνας που πραγματοποιείται στη Μακεδονία τα τελευταία χρόνια. Το κείμενο αυτό, κατά την άποψή μου, μπορεί αποφασιστικά να βοηθήσει στην κατανόηση της Μακεδονικής διαλέκτου. Είναι ως αυτή τη στιγμή, το μοναδικό διαλεκτικό κείμενο της μακεδονικής. Η σημασία του αυξάνει ακόμα περισσότερο γιατί είναι σχετικά εκτεταμένο κείμενο. Αυτό το κείμενο που είναι έτοιμο προς δημοσίευση, μόλις εμφανιστεί, είμαι βέβαιος πως θα σχολιαστεί ευρύτατα από τους ειδικούς γλωσσολόγους. Η πινακίδα ήρθε στο φως μέσα σε ένα τάφο ενός ταπεινού ατόμου. Το κείμενο παρουσιάζει σχέσεις με την αττική στη σύνταξη. Ομως διαφέρει από την αττικο-ιωνική ομάδα στα εξής:

    1. Το α και εδώ δεν γίνεται δευτερεύον η, βλ. πχ. Θετίμα, αντί Θετίμη, γάμαι αντί γήμαι, άλλα αντί άλλη, έρημα αντί έρημη, κακά αντί κακή.
    2. Η συνίζηση του α και ο γίνεται α όχι ω, πχ. Ταν άλλαν πασάν αντί των άλλων πασών, χηράν αντί χηρών κ.λ.π.
    3. Γενικά και άλλες ιδιαιετερότητες μας βοηθούν να κατατάξουμε την γλώσσα του κειμένου στην ομάδα των ΒΔ δωρικών ελληνικών βέβαια διαλέκτων. Αυτή λοιπόν είναι η Μακεδονική και αυτή εννοείται όταν ο Αλέξανδρος μιλά στους στρατιώτες του Μακεδονιστί.

    Η Πέλλα, η πρωτεύουσα του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου και των διαδόχων τους αποκαλύπτει σταδιακά τα μυστικά της και καθημερινά επιβεβαιώνει την πεποίθηση του Ξενοφώντος που την αναφέρει ως την μεγίστην των εν Μακεδονία πόλεων. Η πόλη έγινε η πρωτεύουσα της μεγαλύτερης κοσμοκρατορίας που είχε γνωρίσει ο κόσμος ως τότε. Η πολιτική και στρατιωτική μεγαλοφυία των ανδρών της δημιούργησε τον ελληνιστικό κόσμο και έφερε τον ελληνισμό ως την Βακτρία και την Ινδική. Η ίδρυση τότε πάνω από 70 πόλεων μεταξύ των ακτών της Μεσογείου και της Ινδίας οδήγησε στην εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού στην οικουμένη. Μέσα στα απέραντα αυτά πλαίσια αναπτύχθηκε για πρώτη φορά μια παγκόσμια οικονομική συνεργασία, την κλίμακα της οποίας δεν είχε γνωρίσει η οικουμένη. Μπήκαν τα θεμέλια για την εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας (αττικής), που στη συνέχεια θα γίνει το μέσον επικοινωνίας των λαών. Πρέπει λοιπόν κανείς βάσιμα να υποστηρίξει πως χωρίς την πολιτική αυτή, που συλλαμβάνεται στην Πέλλα, δεν νοείται η ύπαρξη και η μακρόχρονη ανάπτυξη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, αλλά ούτε και κατ’ επέκτασιν η διάδοση του δυτικού πολιτισμού. Οι αρχές της διαλλακτικής πολιτικής προς τους κατακτημένους λαούς είχαν τις ρίζες τους στην μακρόχρονη πολιτική του μακεδονικού βασιλείου απέναντι στους λαούς με τους οποίους συγκρούστηκαν. Οι νέες αρχές του κοσμοπολίτικου πνεύματος κατέλυσαν τις παλιότερες αντιλήψεις για διάκριση των λαών σε Ελληνες και βαρβάρους. Σε πολλές περιπτώσεις η μακεδονική μορφή διοίκησης, που ξεκινά από την Πέλλα, προπορεύτηκε κατά πολύ της εποχής της, έδειξε τέτοια πρωτοτυπία πνεύματος, που πραγματικά καθιερώθηκε σαν ένα επιβλητικό φαινόμενο της παγκόσμιας ιστορίας.

    Το παράδειγμα της Πέλλας όχι μόνο μας έδωσε πληθώρα νέων στοιχείων για την γλώσσα της, τη θρησκεία των κατοίκων της, τα ήθη και τα έθιμά τους, αλλά αναδεικνύεται και πηγή του σύγχρονου πνεύματος. Οι κάτοικοι της Πέλλας αποδεικνύονται κάθε μέρα και περισσότερο ομόγλωσσοι των υπολοίπων Ελλήνων, παρά και εις πείσμα πρόσφατων αμφισβητήσεων. Είδαμε ακόμα πως είχαν και των θεών τα ιδρύματα κοινά, και ήθεά Τε ομότροπα. Τα στοιχεία αυτά καλλιεργήθηκαν από ηγήτορες και λαό κατά τον λαμπρότερο τρόπο και μετουσιώθηκαν σε ένα ελληνιστικό πολιτισμό, πάνω στον οποίο στηρίζεται το σύνολο των ανθρωπιστικών κοινωνιών της γης.

    Σαν κατακλείδα ας θυμηθούμε ένα απόσπασμα του μεγάλου Αθηναίου ρήτορα ΙΣΟΚΡΑΤΗ που έζησε τον 5ο και 4ο αι. π.Χ. «Ομολογείται μεν γαρ την Μακεδονίαν πόλιν αρχαιοτάτην είναι και ελληνικοτάτην και μεγίστην και πάσιν ανθρώποις ονομαστοτάτην». Σε μετάφραση ο Ισοκράτης γράφει: Είναι κοινά παραδεκτό λοιπόν ότι η Μακεδονία είναι χώρα αρχαιοτάτη και πέρα για πέρα ελληνική και η πιο ξακουστή ανάμεσα σε όλους τους ανθρώπους». Αγαπητοί φίλοι, αυτή είναι η κληρονομιά μας. Ανάλογο είναι όμως και το μέγεθος της ευθύνης όλων μας.

    [Ο Ιωάννης Μ. Ακαμάτης είναι επίκουρος καθηγητής Α.Π.Θ.]

    Σχόλιο από ΜΑΚΕΔΝΟΣ | Δεκέμβριος 20, 2007 | Απάντηση

  4. Συγχαρητήρια καi για το blog αλλά και για τα σχόλια στο συγκεκριμένο post που θα ήθελα να μεταφέρω στο blog

    http://macedonia-greece.blogspot.com
    όπου συγκεντρώνω ότι μπορώ για το Μακεδονικό Ζήτημα

    Σχόλιο από Greek Macedon | Ιανουαρίου 7, 2008 | Απάντηση


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: